Dağ Çileği (Kocayemiş) ve Sandal Ağacı

Arbutus Unedo- Kocayemiş

 

Meyvelerini çok sevdiğim ve ağaç olarak da herdem yeşil olmasından ve güzelliğinden dolayı bahçemde yetiştirdiğim bir ağaç olan Kocayemiş hakkında bir makale yazmak istedim. Tropik Meyve ağaçlarının yanında ülkemizde de doğal ortamda yetişen birçok sıradışı ağacın da tanıtımını yapmaya özen gösteriyorum. Bu makalede Kocayemiş ve Sandal ağacının hem üretimini , sağlık yönünden faydalarını, hem de meyvesinin besleyici özelliklerini anlatmaya çalışacağım. Zevkle okumanız dileklerimle.

Sandal ve Kocayemiş (Arbutus L); Rhododendroideae ailesine ait, herdem yeşil çalı yada küçük ağaçlardır. Bu cinsin kuzey yarım kürede yayılmış olan 12 türü ülkemizde ise A andrachne L. (Sandal) ve A. unedo L. (Kocayemiş, ağaç çileği, dağ çileği) adlı iki türü doğal olarak yetişir.

Dağ Çileğinin Faydaları ve Kullanılış Şekli

Kocayemiş meyveleri taze olarak da yenilmesine rağmen , genellikle; Reçel, marmelat, jöle hatta parfüm yapımında kullanılır.

 

Ayrıca halk arasında antiseptik, idrar söktürücü ve müshil olarak kullanılmaktadır. Ayrıca yaprakları kanamayı durdurucu, İdrar yolları için antiseptik olarak , yüksek tansiyon ve diyabet gibi konularda da faydalı olduğu bilinmektedir. Gleneksel kullanımının yanında,zengin bir antioksidan(anthocyanin ler, galik asit türevleri ve taninler ), vitamin C, vitamin E ve  karoten içeriğe sahiptir. Bu nedenle sağlığı destekleyen önemli bir besindir.

Günümüzde biyolojik özellikleri ve insan hastalıklarına faydaları konusunda devam eden birçok araştırma bulunmaktadır.

Genel Özellikleri ve Dağ Çileği Fidanı Üretimi

Kocayemişte, kırmızı renkli meyveler sonbaharda; sandalda ise; portakal sarısı-açık kırmızı renkli meyveler geç sonbahar ve kış başlangıcında olgunlaşır.

Çiçekler, sandalda beyaz, kocayemişte ise açık pembe renkli ve bileşik salkım şeklindedir. Çiçeklenme, Sandalda Mart-Nisan, Kocayemişte ise Kasım-Aralık aylarında olur. Her iki türünde meyveleri yenilir. Odunları dekoratif amaçlı, kömür imalatında ve yakacak olarak çok değerlidir. Çok hızlı kök sürgünü oluşturabilirler. Meyveler olgunlaşmaya başladıkLarı sonbahar (kocayemiş ve sandal) ve kış aylarında (sandal) toplanarak tohumlar çıkartılır, saf alkolde yüzdürülerek boş tohumlar uzaklaştırılır ve ekim yapılıncaya kadar 2-4 °C sıcaklıkta saklanır.

Tohumlar çıkartıldığı tarihten kış sonuna kadar ekilebilir. Ekimden önce tohumlar 5-15 gün 4-6 °C sıcaklıktaki suda bekletilir. Ekimlerde 7’li çizgi ekimi kullanılır ve metrekareye 0.5-1 gr tohum ekilir. Tohumların çimlenme oranı %90’nın üzerindedir. Metrekareden 100-150 adet fidan elde edilir. Ekim yastıklarının drenajının çok iyi ve pH değerinin 5.5-6.5 olmasına özen gösterilir. Ekimi takiben yastıklara telis kullanılarak örtüleme ve %70 gölgeleme uygulanır. Erken bahar ekimlerinde 4-6 °C sıcaklıkta 1-1.5 ay soğuk nemli katlama uygulanır. Tohumlar soğukta çimlenmeye başlarlar (4-6 °C) ve ideal çimlenme sıcaklığı 10 °C’dir. Fidanlar çıplak köklü dikime hassastır. Bu nedenle ağaçlandırmalarda, 1 veya 2 yaşlı tüplü yada kaplı fidan kullanılmalıdır. 1 yaşında fidanlar 20-25 (30) cm boya, 5-8 mm çapa ulaşırlar.

Kocayemiş birçok kıyı bölgelerde ve özellikle Marmara ve Karadeniz Bölgesinin bütün kesimlerinde görülmektedir. 

Sandal Ağacı ise Akdeniz Bölgesinde , Torosların birçok yerinde çok sık rastlanan bir türdür.

Kaynaklar:

*Hazin Cemal Gültekin

*Pallauf K.; Rivas-Gonzalo J.C.; del Castillo M.D.; Cano M.P.; de Pascual-Teresa S.

Characterization of the antioxidant composition of strawberry tree (Arbutus unedo L.) fruits. J.200821, 273-281.

34 Comments

  1. Fidanları Mersin il çevre ve orman Müdürlüğü Tarsus fidanlığında bir miktar mevcut(her ikiside)

  2. [quote name=”ilker”]Fidanları Mersin il çevre ve orman Müdürlüğü Tarsus fidanlığında bir miktar mevcut(her ikiside)

    İlker Bey, aydınlatıcı bilgileriniz için teşekkür ederim.

  3. mehmet k.

    dağ çileği kaç yılda meyve verir?

  4. kocayemişi ormanlık bir yerde bulup,tattım,süper bir şeydi.Saksıda ,balkonda yetişeceğini bilsem,edinmeye çalışırdım.
    ayrıca paylaşımlarınız için teşekkür ederim.

  5. Meyveyi her hafta pazardan alip yiyoruz.
    Yetistirmeyi okar cok isterimki.
    Yardimci olacak herkese minnattar olurum

  6. Çoğaltma yönteminden bir yanlışlık var sanırım tohumda bile çimlenme yuzdesi %1-4 u geçmez bu meyvenin
    http://kutuphane.uludag.edu.tr/PDF/ziraat/2010-24(1)/M10.pdf

  7. Ferman Mustafabeyli

    Merhabalar.Amerikadan getirilme arbutus unedo tohumlar şu sıralar cimlenmiş durumda iki ve daha fazla yaprakli olanlar da var. Bilmek istediyim budur ki,soğuklar düşmekte ben onları oda sıcaklığına almalımıyım yoksa dışarda kalsa daha mı iyi olur??? iyi günler.

  8. soğuktan zarar görebilirler oda sıcaklığına almakta fayda var.ışık gören bir cam kenarı uygun olur diye düşnüyorum aksi takdirde ışık görmeyerek büyümesi olumsuz etkilenir.Tekrar çimlendirmek isteyeceğiniz tohumlar olacaktır uygun zamanı beklemenizi tavsiye ederm yani nisan mayıs ayları uygundur.Büyüyen fidanları bu tarihten sonra toprağa şaşırtmak çok sağlıklı.iyi günler

  9. Ferman

    Merhaba.Ilginiz ve bilgileriniz icin tesekkur ederim.Ben bilmek istiyorum bu kocayemis agaci kac yil sonra meyve verecek?Meyve vermesi icin ashiya gerek varmi yokmu?iyi gunler.

  10. Üretim olarak en çok kullanılan yöntem tohumdan üretimdir. Tohumdan üretimde ilk yıl çok yavaş büyür. 1. Yılından sonra büyümesi hızlanır.

    Ortlama 4-6 yaşları arasında meyve verir.aşılı çeşitleri yok bildğim kadarıyla.

  11. ben burdur tefenni ilçesinde oturuyorum ve ikitane cilek ağacı aldım fidancı ikisine bi mesave dik dedi ben ikisinide aynı cukura dikdim bi sakıncası olurmu ve bu bölgede yetişirmi ağaçları cok seviyorum lütfen söylermisiniz bilgi araştırıyorum tam bi bilgi alamıyorum

  12. Burdur tefenni ilçesinin iklimine baktım -21 lere kadar düşüyormuş, kocayemiş ise -14.9’a kadar dayanıklı yetişmez diye düşünüyorum.Kışın içeri almanızda fayda var.Meyve verirmi o da bilinmez.Denemede fayda var.

  13. batuhan

    bana sorarsanız deneyebilirsiniz.ben bursada oturuyorum.bizim burada uludağın eteklerindeki köylerde yetişiyor.(hatta uludağdaki köylerden bile geliyor pazarlarımıza)

  14. Ali Kalaycı

    Sayın Batuhan uludağın etekleri zirvesiyle farklıdır.Alt kademelerde akdeniz iklim tipi görülürken yukarı çıkıldıkça nemli mikro termik iklim görülmekte zirvesi zaten kışları buzul iklim görünür.Uludağın 350-700metre arasında fındık,zeytin,kocayemiş çok rahat yetişmektedir.Daha üst rakımlarda yaban mersini dahi yetişmektedir.KAYNAK:http://www.uludag.nerededir.com/

  15. nesrin

    ilker bey antalyada yaşıyorum sandal ağacı bahçemde doğal olarak var. Şu anda meyveleri yeşil (henüz olgunlaşmamış ).Ayrıca karadenizden getirdiğim kocayemiş fidanımda var.Çocukluğumda karadenizde yemiş tadını unutamamıştım.Tatlı ve sandala göre daha büyük meyveleri vardı.Benim merak ettiğim kocayemişle sandalın farklı olup olmadığı.Ağaçlar nette sandalın meyvelerinin yenmediği yazıyor.Bu doğru mu? Yoksa kocayemişim meyve verene kadar sandal meyvelerinden yiyebilirmiyiz.
    [quote name=”ilker”]Fidanları Mersin il çevre ve orman Müdürlüğü Tarsus fidanlığında bir miktar mevcut(her ikiside)
    [quote name=”ilker”]Fidanları Mersin il çevre ve orman Müdürlüğü Tarsus fidanlığında bir miktar mevcut(her ikiside)

  16. Manavgat yöresinde sandal bitkisine kocaağaç veya çilek deniyor. Yerli halkın çoğu sandal derseniz anlamaz.
    Kocayemiş doğada yok ama bu siteden öğrendiğime göre buralarda da yetişebilecek.
    Sandalı tohumdan üretmeyi denemek istiyorum.
    Paylaşımlarınız için teşekkürler.

  17. Ali Bey,
    Belirttiğiniz gibi Manavgat ve çevresinde Sandal ağacı çok yaygındır ve Dağ Çileğine çok benzer. Manavgat’ ta rahatlıkla Dağ Çileği yetiştirebilirsiniz.
    Selamlar

  18. Arkadaşlar dağçileğini kuşadasında ekmeyi düşünüyorum sabah ogleye kadar güneş gören yere mi ekmmeli yoksa öğlen ve öğleden sonra güneşi gören bir yare mi ekmeli

  19. ethem kanat

    bizim oralarda sadece tek yerde var ormanlık alanda 50 dönüm vardır ben bu işin ticari yönünü düşünüyorum. pazarlayacak arkadaşlar varsa görüşelim .helak olup gidiyor insanlar faydalansın istiyorum. coğu kişiye de iş ve gelir imkanı doğacaktır selamlar saygılar görüş ve düşüncelerinizi bekliyorum 05309709604

  20. naim bey nerde oturuyorsunuz yardımcı olurum

  21. ethem kanat

    sayın ali bey pazar konusunda yardımcı olursanız sevinirim . yaklaşık 50 dönüm sandal ağacı var manisa.da piyasası nedir ne yapabilirim sanırım recelde yapılabiliyormuş önerilerinizi bekliyorum selamlar sevgiler 05309709604 ethem

  22. mert kurt

    merhaba arkadaşlar.
    koça yemiş fidanını bir adet ekmek yetermi.
    yoksa çoğu meyve ağacı gibi bundada dişi ve erkek olanıvamı.
    ben bir adet fidan aldım. olurmu

  23. selam ethem bey ben adapazarı sakaryadnım.bizim burda ormanlarda çok var dağ çileği ama kimse bilmediği için boşa çürüyüp idiyorlar.bide sormak istediğim birşey var buralarda tohumunu buşlamadım acaba ormandan kökle alsam diksem tutma oranı çok olurmu.saygılar.

    • şener güler

      kardeş bundan toplayıp gönderebilecek kimse varmı çok merak ediyorum

    • Seyhan Dirim

      Merhaba Samet Bey

      Ben Masukiye de ki evimin bahcesine Kartepe den soktugum bir kac kucuk fidan koca yemis diktim . Hepsi de cok guzel oldu.Hic tohumla vakit kaybetmeyin. Fide dikin derim.Cok arsizlar ve kisa zamanda buyuk agac oldular. Dikeceginiz yerin etrafi acik olmali.

  24. ethem kanat

    samet kardeş kökden eksen olur cok arsız bir ağaç türüdür 1 adet ek orda ormanlık alan oluşur şayet yerini sevmişse sorun yok …. mert kardeşe gelince sen 1 tane ek yeterli coğalacaktır zaten ileride sorun yok allah kolaylık versin hepinize

  25. mrb arkadaşlar bana sandal agacı üreten fabrika yada üretici lazım vericem numarayla benimle itıbata gecerseniz sevinirim 0541 244 26 53

  26. ethem kanat

    ufuk bey sandal ağaçı fabrikada değil doğada yetişir 1 eğer siz alıcı iseniz üreticiyi bulmanız lazım 2 tabi bu işde ciddi iseniz .nadir yerlerde yetişen bir tür ve ceşittir bulmak zordur saygılarımla sandal ağacını yok etmeden pazarlar bulalım kökden kesip bitirmek yerine meyvesini yaprağını değerlendirelim lütfen gelecek nesillerede bırakalım rica ediyorum saygıllarımla sevgilerimle hepinize teşekkür ederim

  27. ethem kanat

    ufuk bey sandal ağaçı fabrikada değil doğada yetişir 1 eğer siz alıcı iseniz üreticiyi bulmanız lazım 2 tabi bu işde ciddi iseniz .nadir yerlerde yetişen bir tür ve ceşittir bulmak zordur saygılarımla sandal ağacını yok etmeden pazarlar bulalım kökden kesip bitirmek yerine meyvesini yaprağını değerlendirelim lütfen gelecek nesillerede bırakalım rica ediyorum saygıllarımla sevgilerimle hepinize teşekkür ederim

  28. murat arslan

    slm lar ben zonguldaktan murat nette dolaşırken yetiştirdiğiniz meyveler hoşuma gitti jabuticaba meyvasının fidanı temin etmem mümkünmü saygılar 05427979079

    • Kardeş doğal olarak yetişiyor zaten zonguldak da siz neresindesiniz zonguldağın

  29. ferdi deveci

    ister seniz dağ çileği elimde mevcuttur muğlada isterseniz toplanı gönderilir tamamen doğla dır ormanlarımızda köyümüzün belli biryerinde var istayenler 0543 4167497 araya bilir ferdi deveci

  30. aylin162

    bunların zehirli olanı var mıdır?

  31. Duran Akyar

    ben de 2-3 adet tohumu var çekırdek.. bunu evde saksıda nasıl fılızlendırebılırım acaba..ve hangı ayda..

Leave a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.